Nationale Molendag, presentatie kaapstander bij de Groeneveldse molen

Op 11 mei is het Nationale Molendag, waarop traditioneel veel molens voor publiek worden opengesteld. De aandacht gaat vrijwel altijd uit naar de werking van de molen en het fascinerende, met veel geluid gepaard gaande draaiwerk van wielen, schijven en kammen.

De vrijwilligers van Museum De Timmerwerf willen op deze dag een bijzonder voorwerp of hulpmiddel laten zien dat al in de zestiende eeuw gebruikt werd bij de bouw en het onderhoud van molens. Het is de kaapstander die door de molenbouwer of timmerman werd ingezet om zware onderdelen van de molen op grote hoogte te tillen. Dan moeten we denken aan het insteken van de houten roedes (molenwieken nog zonder hekwerk), het vervangen van een wiekenas of wiekenkruis.

De kaapstander is een houten constructie die meestal van eiken was gemaakt en in delen werd opgebouwd. Het voordeel van losse onderdelen had vooral met het vervoer te maken en het totale gewicht. Een timmerman/molenmaker kon de kaapstander eenvoudig met een handkar of met paard en wagen naar het werkadres brengen. Vaak werden de delen van de kaapstander met de schuit naar de molens gevaren want die stonden meestal kort op het water. Ter plekke werden alle onderdelen in elkaar gezet, zonder ook maar één spijker te gebruiken! De vrijwilligers van De Timmerwerf hebben aan de hand van oude tekeningen het frame van een originele kaapstander nagebouwd. Het museum beschikte nog over veel losse onderdelen die in het verleden bij de werking van een kaapstander gebruikt zijn. Al het touwwerk voor het hijsen en schoren was nog aanwezig, maar ook alle blokken en schijven om de trekkracht te kunnen vertragen. De timmerman plaatste een grote houten paal kort bij de molen die door voldoende tuien overeind bleef staan. Deze paal kon wel 18 meter lang zijn en soms nog meer. Aan het boveneind van de paal worden dubbele katrollen aangebracht met meerdere schijven. Het inrijgen van het touwwerk vereist wel de nodige studie om de trekkracht van het touw optimaal te houden.

Via meerdere blokken en schijven loopt het touwwerk naar de kaapstander die meestal op ruime afstand van de houten paal stond. Met piketten in de grond werd het houten frame tijdens het trekken op zijn plaats gehouden. Het touw loopt drie of vier keer om de spil heen en een ‘vasthouder’ houdt het touw strak. De houten spil wordt door een viertal mensen door middel van lange houten spaken rondgedraaid zodat het touw strak getrokken wordt. Na vele rondjes om de kaapstander gelopen te hebben, komt de zware last uiteindelijk op de gewenste hoogte. Het was een kwestie van geduld en haast leidde al snel tot ongelukken.

Op 11 mei zullen de vrijwilligers van De Timmerwerf de werking van een originele kaapstander demonsteren bij de Groeneveldse molen. Dit is de molen die vlak bij ’t Woudt staat en vanaf de Provinciale weg goed te zien is. Omdat de molen in perfecte staat verkeerd en tijdens de molendag gewoon draait, zal de demonstratie op veilige afstand van de molen plaatsvinden. Het is deze zaterdag slechts de bedoeling om de werking van de kaapstander te laten zien en veel bewondering te krijgen voor de vakmensen van vroeger. Hoe zij met beperkte middelen en slechts pure handkracht zulke zware lasten op grote hoogte konden hijsen. De vrijwilligers zullen uw vragen over de kaapstander graag beantwoorden.

Een leuk detail is toch wel dat het onderhoud van de Groeneveldse molen vele jaren geleden door de timmerman van De Timmerwerf in De Lier werd uitgevoerd. Op 11 mei stappen we met deze demonstratie dus voorzichtig in de voetsporen van onze timmerman.

De Theebukker op het voorplein van Museum De Timmerwerf

Expositie "Pompen of verzuipen" over de wateroverlast in De Lier 1998. Tot 6 juli 2019
Expositie "Pompen of verzuipen" over de wateroverlast in De Lier 1998. Tot 6 juli 2019
Open Huis Historische Werkgroep Oud De Lier van 10:00 tot 12:00 uur
Open Huis Historische Werkgroep Oud De Lier van 10:00 tot 12:00 uur
Houtdraaigroep De Lier
Houtdraaigroep De Lier